Obowiązkowe opiniowanie o funkcjonowaniu ucznia w szkołach
Od września 2026 szkoła jest zobligowana do sporządzenia opinii funkcjonalnej ucznia przed dokonaniem oceny funkcjonalnej i wydaniem orzeczenia przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
Jest to rozwiązanie, które w założeniu ma zmienić sposób patrzenia na ucznia. Odejść od oceniania jego sytuacji wyłącznie przez pryzmat diagnozy medycznej czy rozpoznania klinicznego. Wprowadzenie diagnozy funkcjonalnej do szkół i przedszkoli to krok w stronę edukacji włączającej, która zamiast na „dostosowywaniu” ucznia, skupia się na identyfikowaniu trudności w jego otoczeniu i opracowywaniu wsparcia w tym zakresie.
WAŻNE: Opinia o funkcjonowaniu dziecka ze szkoły ≠ ocena funkcjonalna, która jest dokonywana przez poradnię
Spis treści:
- Współpraca pomiędzy szkołą a Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną
- Co musi zawierać opinia wydawana przez szkołę?
- ICF – co to takiego i jakie obszary funkcjonowania obejmuje?
- Skąd jeszcze poradnie będą czerpać informacje?
- Funkcjonalna diagnoza potrzeb w Fundacji Prodeste
- Pięć obszarów diagnozy potrzeb
- Proces wartościowy dla dziecka, rodzica, szkoły i poradni
Współpraca pomiędzy szkołą a PPP
Ocena funkcjonalna dziecka w poradni psychologiczno-pedagogicznej będzie odtąd obowiązkowym etapem przed wydaniem orzeczenia lub opinii przez zespół orzekający. Opinia o funkcjonowaniu dziecka w szkole wchodzi zaś w skład takiej oceny.
Celem ma być lepsze rozpoznanie potrzeb ucznia i jego możliwości oraz takie zaplanowanie wsparcia, aby odnosiło się ono do faktycznego funkcjonowania, a nie wyłącznie do posiadanego rozpoznania.
Jest to nowy element współpracy pomiędzy placówkami edukacyjnymi a poradniami psychologiczno-pedagogicznymi. Dyrektor ma obowiązek wydać taką opinię w terminie 10 dni od otrzymania prośby od przewodniczącego zespołu. Ponadto o wydanie opinii z placówki może wnioskować sam wnioskodawca (np. rodzic czy pełnoletni uczeń).
Co musi zawierać opinia wydawana przez szkołę?
Podstawą opinii o funkcjonowaniu w szkole ma być przede wszystkim obserwacja tego, jak dziecko rzeczywiście funkcjonuje w codziennych sytuacjach szkolnych – podczas lekcji, wykonywania zadań, kontaktów z innymi ludźmi czy radzenia sobie z wymaganiami środowiska.
W opinii muszą się znaleźć następujące informacje:
- data wydania opinii;
- imię i nazwisko dziecka lub ucznia, którego dotyczy opinia;
- informację o funkcjonowaniu – w tym o trudnościach oraz mocnych stronach i uzdolnieniach rozpoznanych przez nauczycieli, wychowawców lub specjalistów;
- w przypadku uczniów objętych kształceniem specjalnym – aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania (WOPFU);
- w przypadku uczniów objętych zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi – aktualną okresową ocenę funkcjonowania;
- informację o:
- działaniach podjętych przez nauczycieli, wychowawców lub specjalistów w celu poprawy funkcjonowania ucznia w placówce,
- formach i zakresie pomocy udzielonej uczniowi w ramach wczesnego wspomagania rozwoju lub pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
- okresie ich udzielania oraz efektach działań i udzielonej pomocy;
- wnioski dotyczące dalszej pracy z uczniem mające na celu poprawę jego funkcjonowania.
ICF – co to takiego i jakie obszary funkcjonowania obejmuje?
Informacja o funkcjonowaniu, którą przygotowuje placówka, musi odnosić się do aktywności i uczestnictwa dziecka zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). Ponadto musi określać zakres i rodzaj trudności w realizacji programu.
W przypadku dziecka przedszkolnego:
– uczenie się i stosowanie wiedzy,
– zachowania społeczne we wzajemnych kontaktach – przystosowanie społeczne i emocjonalne,
– porozumiewanie się,
– aktywność ruchowa – poruszanie się,
– dbanie o siebie.
W przypadku ucznia:
– uczenie się i stosowanie wiedzy,
– ogólne zadania i obowiązki,
– porozumiewanie się,
– motoryka, poruszanie się, w tym mobilność i aktywność manualna,
– dbanie o siebie, samoobsługa i samodzielność,
– życie domowe,
– wzajemne kontakty i związki międzyludzkie, życie w społeczności szkolnej i lokalnej.
Skąd jeszcze poradnie będą czerpać informacje?
Celem powyższych zmian jest poprawa organizacji i jakości usług świadczonych przez poradnie. Zakładają one między innymi zwiększenie efektywności procesów i lepsze wykorzystanie zasobów kadrowych. Ocena funkcjonalna w poradni powinna opierać się na możliwie najszerszym zakresie danych pochodzących od osób i instytucji zaangażowanych w życie i rozwój dziecka.
Dzięki temu możliwe jest pełniejsze rozpoznanie i zrozumienie funkcjonowania ucznia w różnych obszarach – nie tylko szkolnym i edukacyjnym, ale także społecznym czy emocjonalnym.
Ocena funkcjonalna dokonywana jest więc na podstawie informacji:
- od rodziców, również w formie nagrań,
- od nauczycieli, wychowawców lub specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem, w tym zawartych w opinii,
- od dziecka lub ucznia – informacje uzyskuje się w sposób dostosowany do wieku i możliwości psychofizycznych ucznia,
- z dokumentacji – np. poprzednio wydanych opinii, dokumentacji medycznej, wyniki badań w szczególności psychologicznych czy pedagogicznych
- z obserwacji dziecka lub ucznia przez specjalistów poradni odpowiednio w środowisku przedszkola, szkoły lub ośrodka – jeżeli zachodzi taka potrzeba.
Na tej podstawie poradnia formułuje ocenę:
1) Aktywności ucznia, w tym uczestniczenia w codziennych aktywnościach i życiu społecznym, odpowiednio do indywidualnych możliwości rozwojowych. Ocena ta powinna uwzględniać także wpływ barier oraz ułatwień w środowisku nauczania i wychowania;
2) Charakterystyki funkcjonowania ucznia w aspekcie funkcji i struktur ciała. Odnosi się to także do zdrowia psychicznego, percepcji, mowy, funkcji motorycznych, poznawczych, emocjonalno-społecznych oraz innych indywidualnych cech, które mogą wpływać na funkcjonowanie ucznia w różnych obszarach życia.
3) Zakresu i rodzaju trudności edukacyjnych lub wychowawczych, jakie pojawiają się u ucznia w związku z realizacją programu wychowania przedszkolnego lub programów nauczania. Uwzględniając ewentualne dostosowania wprowadzone w toku realizacji tych programów.
4) Efektywności działań wspierających funkcjonowanie dziecka lub ucznia, jeżeli takie były podejmowane, lub innej pomocy o charakterze terapeutycznym odpowiednio w ramach wczesnego wspomagania rozwoju (WWR) dziecka, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, kształcenia specjalnego lub zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Dodatkowo możliwe będzie włączenie do zespołu orzekającego innych specjalistów. Mogą być to lekarze, których udział w zespole nie jest już obowiązkowy, oraz osoby posiadające kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej. Takie rozszerzenie zespołu następuje, gdy zostanie uznane za niezbędne dla prawidłowej oceny sytuacji dziecka lub ucznia.
Funkcjonalna diagnoza potrzeb w Fundacji Prodeste
To proces, który nie zastąpi obserwacji w placówce i szkolnej opinii o funkcjonowaniu. Pozwala jednak zobaczyć pojawiające się w niej informacje szerzej, w kontekście potrzeb ucznia.
Funkcjonalna diagnoza potrzeb Prodeste dostarcza spersonalizowanych strategii wspierania dziecka oraz pomaga lepiej rozumieć jego sposób funkcjonowania w różnych sytuacjach i środowiskach.
W opinii z diagnozy potrzeb również jasno wskazujemy obszary wsparcia i bariery według ICF, co jest dodatkowym atutem przy składaniu dokumentacji do wniosku o orzeczenie lub opinię z poradni psychologiczno-pedagogicznej.
W diagnostyce potrzeb odchodzimy od podejścia opartego na uśrednionych normach. Zamiast tego bazujemy na koncepcji Stosowanej Analizy Potrzeb® i przyglądamy się rozwojowi młodego człowieka indywidualnie, przez pryzmat jego potrzeb. Zastosowanie takiego podejścia daje możliwość poddania analizie czynników wpływających na poziom dobrostanu dziecka czy nastolatka. W kontekście edukacji pozwala jasno określić i zrozumieć procesy nierozerwalnie powiązane ze stanem zaspokojenia potrzeb.
Dzięki temu nauczyciel i komisja orzekająca w poradni mogą precyzyjniej opisać, jak dane zachowanie obserwowane w szkole wiąże się z potrzebami rozwojowymi, edukacyjnymi, społecznymi i emocjonalnymi ucznia.
Pięć obszarów diagnozy potrzeb
Model SAP® porządkuje rozumienie funkcjonowania dziecka w pięciu wzajemnie powiązanych obszarach:
- Potrzeby fizyczne – komfort i wypoczynek, dobrostan sensoryczny oraz aktywność i zdrowie. Zwłaszcza w wypadku osób rozwijających się w spektrum autyzmu bardzo często jest to obszar wielu różnych trudności związanych ze specyfiką profilu sensorycznego oraz czucia i świadomości własnego ciała.
- Potrzeby intelektualne – rozwój i nauka, kreatywność i samodeterminacja, wyzwania i zabawa.
- Potrzeby relacyjne – bezpieczeństwo i przynależność, bliskość i intymność, autonomia i szacunek.
- Potrzeby związane z wyobraźnią – twórczość i ekspresja, harmonia i struktura, innowacja i różnorodność działań.
- Potrzeby związane z duchowością – poczucie sensu i wartości, transcendencja i kontemplacja, piękno i kultura.
W każdym obszarze przeprowadzana jest szczegółowa analiza stanu zaspokojenia potrzeb. Wyodrębniane są strategie rozwijania samoświadomości, a także krótkotrwałego redukowania napięcia i ochrony, które często są szczególnie ważne w kontekście funkcjonowania w placówkach edukacyjnych.
Częścią funkcjonowania w środowisku szkolnym i przedszkolnym jest bowiem przebywanie w dużych grupach, z jednym, czasem dwoma opiekunami. Nie zawsze mają oni narzędzia, aby szybko wesprzeć ucznia, rozpoznawać napięcie i deeskalować sytuacje potencjalnie zagrażające.
Jednocześnie podczas przekazania diagnozy oraz w opinii po diagnozie wskazane są także obszary wyzwań, które traktowane są jako naturalny element rozwoju człowieka.
Proces wartościowy dla dziecka, rodzica, szkoły i poradni
Proces diagnozy potrzeb zaplanowany jest skrupulatnie:
- Zaczynamy od dwóch spotkań z rodzicem, podczas których zbieramy informacje o rozwoju dziecka od najmłodszych lat;
- Następnie przeprowadzamy obserwację swobodną i kierowaną dziecka w niewielkiej rówieśniczej grupie podczas dwudniowego pobytu. W ramach obserwacji wykorzystujemy:
- Kwestionariusz Diagnozy Potrzeb SAP®;
- Dobrany do potrzeb i możliwości test inteligencji;
- Inwentarz Potrzeb Sensorycznych Dziecka.
- Rodzice i opiekunowie w trakcie trwania obserwacji dzieci zapraszani są natomiast na warsztaty psychoedukacyjne, podczas których poruszamy tematy dotyczące rozwoju człowieka i swoistych sposobów realizowania potrzeb w zależności od wzorca rozwojowego.
- Na koniec rodzice (i starsze nastolatki, jeżeli uczestniczą w diagnozie) zapraszani są na spotkanie podsumowujące, na którym mamy możliwość szczegółowo omówić obszary funkcjonowania i wskazówki dotyczące wsparcia osoby diagnozowanej.
- Po całym procesie wydawana jest także kompleksowa dokumentacja, zawierająca szczegółowe informacje o poszczególnych obszarach funkcjonowania, opis potrzeb rozwojowych i kluczowe obszary wsparcia według ICF.
To właśnie ta dokumentacja może być szczególnie ważna dla szkoły czy przedszkola oraz dla poradni psychologiczno-pedagogicznej, do której składamy wniosek o wydanie orzeczenia lub opinii. Taki dokument daje nauczycielom i wychowawcom jasne wskazówki, narzędzia i informacje, które pozwalają lepiej zrozumieć funkcjonowanie ucznia. Dane zawarte w dokumentacji po diagnozie potrzeb pomagają bowiem odpowiedzieć na najważniejsze pytanie dotyczące zachowania ucznia – dlaczego takie zachowanie się pojawia.
Ostatecznie diagnoza potrzeb może więc stanowić wartościowe uzupełnienie oceny funkcjonowania ucznia dokonywanej przez poradnię. Dokumentację powstałą w jej wyniku warto dołączyć do wniosku o wydanie opinii lub orzeczenia przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
Źródło:
https://dziennikustaw.gov.pl/D2026000042801.pdf
Jeżeli zainteresowała Cię nasza funkcjonalna diagnoza potrzeb – skontaktuj się z naszą rejestracją aby umówić się na konsultację wstępną!
Weronika Ławicka
Autorka artykułu
