Wciąż czekamy na oficjalne wdrożenie nowej Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, czyli ICD-11.

Zmiany, które zostały poczynione w ICD-11 względem ICD-10 są dużym krokiem w walce ze stygmatyzacją odmiennych ścieżek rozwojowych czy zaburzeń psychicznych. Dadzą też specjalistom dużo lepsze narzędzia do stawiania diagnoz, dzięki czemu nabiorą one wartości funkcjonalnej. 

Spis treści:

• Nie ma już Zespołu Aspergera?
• Czy dotychczasowa diagnoza będzie nieważna po wejściu ICD-11?
• Inne rozpoznania w ICD-11
• ADHD
• Zaburzenia osobowości
• Niezgodność płciowa
• Czy to wszystko?
• Źródła

Nie ma już Zespołu Aspergera?

Jedną z głośniejszych zmian jest usunięcie określeń takich jak “autyzm dziecięcy” czy “Zespół Aspergera” oraz wszystkich innych wpadających uprzednio w kategorię “całościowych zaburzeń rozwoju”. Te liczne rozpoznania zmienią teraz swoją nazwę i zostaną ujęte w spójnej kategorii – spektrum autyzmu. Usunięty zostanie również z tej kategorii zespół Retta, który przeniesiono do rozdziału poświęconego anomaliom rozwojowym (w ang. wersji: developmental anomalies). 

Nie jest to natomiast koniec, jeżeli chodzi o nowości w kontekście spektrum autyzmu. W kryteriach diagnostycznych, pojawiła się możliwość dodania określenia ogólnego rozwoju intelektualnego i tego, czy osoba posługuje się językiem oraz w jakim stopniu. Co ważne, ICD-11 podkreśla, że to kryterium dotyczy zarówno języka mówionego, jak i migowego. Dzięki temu diagnoza nie kończy się na nazwie rozpoznania, ale zawiera informacje, które realnie pomagają zaplanować odpowiednie wsparcie. 

W ICD-11 znajdziemy więc kategorię “6A02 – Zaburzenia ze spektrum autyzmu” zastępującą dotychczasową z ICD-10: “Całościowe zaburzenia rozwoju”. Rozpoznania, które w niej znajdziemy to:

• 6A02.0 – Zaburzenie ze spektrum autyzmu bez zaburzeń rozwoju intelektualnego i z łagodnym lub bez upośledzenia języka funkcjonalnego – odpowiednik dzisiejszej diagnozy Zespołu Aspergera
• 6A02.1 – Zaburzenia ze spektrum autyzmu z zaburzeniami rozwoju intelektualnego i łagodnym lub bez upośledzenia języka funkcjonalnego
• 6A02.2 – Zaburzenia ze spektrum autyzmu bez zaburzeń rozwoju intelektualnego i z upośledzeniem języka funkcjonalnego
• 6A02.3 – Zaburzenia ze spektrum autyzmu z zaburzeniami rozwoju intelektualnego i upośledzeniem języka funkcjonalnego 
• 6A02.5 – Zaburzenia ze spektrum autyzmu z zaburzeniami rozwoju intelektualnego i brakiem funkcjonalnego języka
• 6A02.Y – Inne określone zaburzenia ze spektrum autyzmu
• 6A02.Z – Zaburzenia ze spektrum autyzmu, nieokreślone

Czy dotychczasowa diagnoza będzie nieważna po wejściu ICD-11?

W opiniach z naszych diagnoz już od jakiegoś czasu znajdziecie podwójne kodowanie – zarówno oficjalną diagnozę z ICD-10 jak i jej odpowiednik z ICD-11. Dlaczego? Żeby ułatwić ewentualne przyszłe procesy aktualizowania dokumentacji. 

Uspokajamy jednak, że zmiana klasyfikacji nie oznacza unieważnienia dotychczasowych diagnoz! 

Po oficjalnym przejściu na nową klasyfikację, przy następnej wizycie lekarskiej lub jakiejkolwiek aktualizacji dokumentacji medycznej dotychczasowy kod może zostać zastąpiony odpowiadającym mu kodem z ICD-11. Nie ma konieczności więc robienia nowej diagnozy.

Do końca 2027 obowiązuje jeszcze okres przejściowy, w którym możecie otrzymać diagnozę kodowaną przy pomocy ICD-10. Po tym czasie, teoretycznie diagnozy powinny być stawiane już wyłącznie z użyciem kodów ICD-11. W praktyce zależy to m.in. od gotowości systemów teleinformatycznych i NFZ. Jak podaje gov.pl: “Decyzja o dacie oficjalnego wprowadzenia w życie w Polsce ICD-11 zostanie podjęta po stwierdzeniu, że system opieki zdrowotnej jest gotowy na jej wdrożenie.”. 

Diagnoza autyzmu to złożony proces. Powinien uwzględniać zarówno informacje od samej osoby diagnozowanej jak i z wczesnego dzieciństwa. Spektrum autyzmu, to jak wskazuje również ICD-11, jednostka odnosząca się do rozwoju, a więc, żeby rzetelnie postawić taką diagnozę – konieczne jest prześledzenie rozwoju jednostki od najwcześniejszych lat życia. 

Chcesz zapisać się na diagnozę spektrum autyzmu? Sprawdź jak wygląda nasz proces diagnostyczny. 

Inne rozpoznania w ICD-11

Osoby autystyczne, tak jak każdy człowiek, mogą także doświadczać kryzysów zdrowia psychicznego, zaburzeń osobowości, traum. Częściej także, diagnozowane są w kierunku ADHD. W tym kontekście, w ICD-11 również zaszło kilka, istotnych zmian.

ADHD

W ICD-11 ADHD zostało włączone w “zaburzenia neurorozwojowe”. To samo w sobie stanowi zmianę jakościową. Wcześniej jednostka ta była zaliczana do zaburzeń behawioralnych i właśnie przez pryzmat zachowania przede wszystkim była postrzegana i diagnozowana.

Zamiast jednego kodu, jak w ICD-10 (F90.1 – Hiperkinetyczne zaburzenie zachowania) otrzymujemy jednostkę: “6A05 – Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi”, która dodatkowo dzieli się jeszcze na 5 oddzielnych specyfikatorów. Każdy z nich wskazuje jakie objawy są dominujące w danym przypadku. 

Zaburzenia osobowości

Niemniej ważną zmianą jest ta dotycząca klasyfikacji zaburzeń osobowości. Tutaj, podobnie jak z autyzmem – zrezygnowano z osobnych nazw dla każdego z zaburzeń. Zamiast tego, w diagnostyce osobowości będzie stawiane ogólne rozpoznanie zaburzeń osobowości, z określeniem stopnia nasilenia (6D10 – Zaburzenia osobowości). 

Nie oznacza to, że nie będzie możliwości opisania cech zaburzeń osobowości, które dotyczą danej osoby. Zamiast pojedynczych rozpoznań, cechy i wzorce będą określane przy pomocy osobnych kodów: 

• negatywna afektywność,
• zdystansowanie,
• dyssocjalność,
• odhamowanie,
• anankastycznośc,
• wzorzec “borderline”.
  

Niezgodność płciowa

W ICD-11 nie znajdziemy takich przestarzałych terminów jak “transseksualizm” czy “transwestytyzm”. W tej klasyfikacji zmieniono kategorię “zaburzenia identyfikacji płciowej” na kategorię “niezgodność płciowa”. Wyłączoną ją także z działu dotyczącego zaburzeń psychicznych i behawioralnych.

Zmiana nazwy, a także mniej binarny język w opisie jednostki to mamy nadzieję dobre kroki, które przyczynią się także praktycznie do zmniejszenia postrzegania transpłciowości w kategorii patologii czy zaburzenia zdrowia psychicznego lub zachowania.

Ma to nie małe znaczenie także w kontekście spektrum autyzmu ze względu na statystycznie częstsze odczuwanie niezgodności płci, z tą określoną przy urodzeniu (Bonazzi et al., 2025).

Czy to wszystko?

Zdecydowanie nie. ICD-11 jest rozbudowaną klasyfikacją, która wprowadza szereg zmian. Widocznym kierunkiem jest myślenie o rozwoju i zdrowiu człowieka holistycznie, z uwagą na jego potrzeby i kontekst społeczny, w którym żyje. 

Na specjalną uwagę zasługuje chociażby dodanie do klasyfikacji jednostki “complex PTSD”, którego obraz i przyczynowość różnią się od PTSD a także osobna kategoria dla niepełnosprawności intelektualnej i określenie jej stopnia wewnątrz jednej jednostki diagnostycznej zamiast osobnego kodowania dla każdego stopnia.

Kwestią dyskusyjną jeszcze pozostaje tłumaczenie ICD-11 na język Polski. Dotychczas udostępniona wersja tłumaczy na przykład “developmental anomalies” (do których wpisuje się m. in. Zespół Retta) na “wady rozwojowe”, a “Disorders of intellectual development” na “Zaburzenie rozwoju umysłowego”. Kwestią otwartą pozostaje czy “anomalies” ma taki sam wydźwięk w kontekście medykalizacji i odbioru społecznego jak “wady” oraz czy dla “intellectual development” trafniejszym tłumaczeniem nie byłby jednak “rozwój intelektualny”. Przynajmniej jest to “zaburzenie rozwoju” a nie “upośledzenie” jak dotychczas, w ICD-10.

Źródła

Bonazzi, G., Peyroux, E., Jurek, L., Souiller, L., Zufferey, A., Giroudon, C., Nourredine, M., & Demily, C. (2025). Gender on the Spectrum: Prevalence of Gender Diversity in Autism Spectrum Disorder—A Systematic Review and Meta-Analysis. Autism in Adulthood, aut.2024.0202. https://doi.org/10.1089/aut.2024.0202
https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/2023-01/mms/details
https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en#
https://icd.who.int/browse10/2019/en#