Dieta 3x bez – czy faktycznie może mieć zastosowanie w „terapii autyzmu”? 

Już na wstępie możemy odpowiedzieć na to pytanie: NIE!

Dookoła spektrum autyzmu istnieje bardzo wiele błędnych przekonań, zahaczających de facto o pseudonaukę. Jednym z nich jest to, że wykluczenie z diety osoby autystycznej produktów mlecznych, glutenu oraz cukru miałoby “łagodzić objawy autyzmu” lub nawet z niego leczyć. 

Hipoteza oparta jest o pomysł, jakoby u osób w spektrum autyzmu występowała podwyższona ilość przeciwciał przeciwko białkom występującym w glutenie oraz mleku (gliadynie i kazeinie), a także enzymom uczestniczących w trawieniu gliadyny. To w uproszczeniu ma prowadzić do nieprawidłowego trawienia tychże białek, co miałoby wywoływać efekt podobny do tego, który występuje po zażyciu opioidów. W efekcie spożywanie glutenu i mleka ma powodować chociażby agresywne zachowania czy wyobcowanie społeczne. Na tej hipotezie wyrósł pomysł stosowania diety “3x bez”

Przeprowadzono naprawdę liczne badania w tym temacie i wniosek jest prosty: nie udowodniono skuteczności diety bezglutenowej i bezmlecznej w kontekście “łagodzenia objawów autyzmu”. 

W pracy “Conceptual and methodological flaws undermine claims of a link between the gut microbiome and autism” Mitchell, Kevin J. i inni, opisano także problemy, które doskwierają dotychczas opublikowanym badaniom poświęconych powiązaniu spektrum autyzmu z mikrobiotą. Głównie dotyczą one niemożliwych do replikacji badań, niepoprawnie dobranych metod statystycznych i zbyt małych prób badawczych. Mikrobiom jelitowy dostarcza nam tak ogromną ilość danych, że przyjrzenie się wystarczająco dokładnie, gwarantuje nam “zobaczenie czegoś”, z tym że niekoniecznie to “coś” będzie miało jakiekolwiek znaczenie w kontekście powiązania jelit z autyzmem. 

W tym miejscu warto wspomnieć o jednej rzeczy. Faktem jest, że wszelkie dolegliwości ze strony układu pokarmowego u osób w spektrum autyzmu są częstsze, niż w populacji nieautystycznej. Wówczas stosowanie konkretnych diet eliminacyjnych może mieć znaczenie medyczne. 

Znajdziemy więc informacje, że w niektórych przypadkach u dzieci po zastosowaniu diety eliminacyjnej “zachowanie dziecka uległo poprawie”. Cóż, jeżeli istniało podłoże medyczne do jej zastosowania, to nie jest to niczym zaskakującym. W końcu w sytuacji, w której człowiek z różnych przyczyn odczuwa takie dolegliwości jak wzdęcia, ból brzucha czy biegunki, to będzie rozdrażniony, niezależnie od tego czy jest autystyczny, czy nie. Warto pamiętać, że agresja NIE JEST objawem autyzmu. Jest objawem cierpienia, deprywacji potrzeb. Zwłaszcza u małych dzieci może być wyraźnym i pierwszym objawem problemów zdrowotnych. Dlatego nie wolno jej bagatelizować i “zrzucać” na autyzm. 

W tym tekście natomiast skupiamy się na stosowaniu diety “3x bez” u osób w spektrum autyzmu bez wskazania medycznego. 

Wzięliśmy ten temat pod lupę w okresie przedświątecznym nieprzypadkowo. Przyjrzyjmy się trochę potrawom świątecznym. Na stole najczęściej znajdziemy pierogi, w których bez wątpienia jest mąka, czyli też i gluten oraz twaróg, a więc nabiał. W barszczu tradycyjnie znajdują się uszka. W ramach deseru jemy kutię, której głównym składnikiem jest pszenica i miód. I można by tak wymieniać. 

Zatem stosując dietę 3x bez, w celu “łagodzenia objawów autyzmu”, bezpodstawnie – jak pokazują badania naukowe – wykluczamy osobę w spektrum autyzmu z uczestniczenia w dużej ilości tradycyjnych posiłków, a przecież są one bardzo ważnym elementem Wigilii. Co jest niewątpliwie krzywdzące. Oczywiście, możemy próbować gotować potrawy z bezkazeinowych i bezglutenowych zamienników, ale to z kolei – jeżeli nie ma podstaw medycznych – naraża rodzinę na niebagatelny koszt

Idąc dalej, nieco abstrahując od świąt, wprowadzanie takiej diety na własną rękę nie dość że może być krzywdzące w kontekście społecznym, to może być zwyczajnie niebezpieczne. Pozbawiając dziecko nabiału czy glutenu, możemy przypadkowo pozbawić je źródła białka czy węglowodanów, które to są istotnymi makroskładnikami wpływającymi na rozwój młodego człowieka.

To, że omawiana dieta nie wykazuje skuteczności w “leczeniu autyzmu” nie jest szczególnym zaskoczeniem, ponieważ spektrum autyzmu jest odmienną ścieżką rozwojową, której nie da się zmienić.

Dlatego miarą sukcesu naszej codziennej pracy jest poprawa jakości życia i uzyskanie optymalnych warunków rozwojowych, do wychowania człowieka zdrowego, niezależnie od jego neurotypu.

Autor: Leo Kowalik – pracownik administracji i PR Fundacji Prodeste

Źródła: 

• Croall, Iain D., et al. “Gluten and Autism Spectrum Disorder – PMC.” PubMed Central, 9 February 2021
• Buie, Timothy. “The Relationship of Autism and Gluten.” ScienceDirect, 2013
• Mitchell, Kevin J., et al. “Conceptual and methodological flaws undermine claims of a link between the gut microbiome and autism.” Neuron: Cell Press, 2025